English below

W swojej praktyce Swoboda koncentruje się na zjawiskach, które z powodów historycznych, ideologicznych lub strukturalnych utraciły swoją sprawczość lub zostały wyparte z dominujących narracji. Interesują go obszary nieoczywiste, funkcjonujące poza stabilnymi kategoriami znaczeń – rekonstruowane z pozycji pamięci, rozmowy, śladu i przeczucia. Artysta podejmuje próbę dotarcia do pierwotnego doświadczenia języka, anatomii ciała i terytorium, traktując je jako pola napięć pomiędzy tym, co indywidualne, a tym, co systemowo narzucone.

Jego projekty często przyjmują formy o „niejednoznacznej tożsamości”, wymykające się jednoznacznemu przyporządkowaniu do dyscyplin artystycznych czy porządków społecznych. Swoboda operuje kategoriami braku, zawieszenia i negacji (takimi jak nie-sport, brak-architektura czy areligijność), aby badać mechanizmy normalizacji, wykluczenia i kontroli.

Centralnym wątkiem jego twórczości jest konsekwentne badanie granic – między człowiekiem a zwierzęciem, naturą a kulturą, wolnością a zamknięciem. Wykorzystując architekturę ogrodów zoologicznych jako narzędzie analizy, artysta ujawnia, w jaki sposób sztucznie konstruowane przestrzenie przekształcają żywe istoty w obiekty ekspozycyjne, a ludzkie spojrzenie staje się narzędziem dominacji. W tym kontekście zoo funkcjonuje jako metafora terytorium wykluczenia, w którym powracają echa kolonialnych praktyk podporządkowywania, klasyfikowania i narzucania władzy.

Prace Swobody nie proponują prostych rozwiązań ani jednoznacznych ocen. Zamiast tego stawiają pytania o możliwość przekroczenia antropocentrycznych granic i wypracowania form współistnienia opartych nie na kontroli, lecz na uważności, empatii i odpowiedzialności wobec innych form życia.

Bio artysty

Tom Swoboda – artysta wizualny, edukator. Jego praktyka koncentruje się na analizie mechanizmów widzenia, relacji władzy oraz granic pomiędzy tym, co ludzkie i nieludzkie. Odwołując się do architektury instytucjonalnej, przyrody, pamięci miejsca i doświadczenia stanów przejściowych, buduje oszczędne, precyzyjne struktury wizualne, w których obraz funkcjonuje jako narzędzie krytyczne. 

Ukończył Studium Kultury Starojapońskiej, Czerwionka-Leszczyny, studiował na Wydziale Rzeźby ASP we Wrocławiu, uzyskał tytuł doktora sztuki na ASP w Katowicach. Współzałożyciel Galerii Szara w Cieszynie, Galerii 12 w Cieszynie. Współtwórca i prowadzący The Undergrand Art Centre w Clitheroe UK. Pomysłodawca międzynarodowego projektu rezydencji artystycznych Incydenty w Cieszynie, Czeskim Cieszynie, Bielsku-Białej i Wielkiej Brytanii.

Finalista i laureat międzynarodowych konkursów: stypendysta projektu „Artysta w Czasach Beznadziejności. Najnowszy wybór sztuki polskiej” (2015) Galeria BWA we Wrocławiu, wybór kuratorski Zbigniewa Libery. LensCulture Portrait Awards (2018), Sony World Photography Awards (2018), open call BWA w Bydgoszczy (2024), open call PIX House (2025), artysta rezydent BWA Bydgoszcz i Białowieskiego Parku Narodowego (2026). 

Artysta reprezentowany przez Galerię ESTA w Gliwicach min. na Warsaw Gallery Weekend (2025), Art Warsaw Miodowa (2025), Art Collect Katowice (2026)

ENG.

Tom Swoboda
Image in a Working State

Tom Swoboda’s practice emerges from the experience of place and from an ongoing negotiation between image, memory, and space. Upper Silesia remains its central point of reference – understood not as geography, but as a landscape shaped by experience. It is a place built from tensions: between the industrial and the organic, the private and the collective, the real and the remembered. For the artist, landscape is never merely a background; it becomes a structure of memory, a record of traces, absences, and relations.

Swoboda’s way of thinking has also been shaped by an unconventional educational path. His education in mining schools, grounded in a technical understanding of space and structures, developed alongside studies in Old Japanese Culture. These seemingly distant experiences formed a language in which materiality meets an understanding of the image as relation, process, and transformation.

The artist approaches the image not as a representation of reality, but as an operational space. What interests him is not only what can be seen, but also the mechanisms that organise perception itself. Nature remains another important element within this practice – experienced both literally and through dreams, sound, and memory. It does not appear here simply as a subject of observation, but as an environment in which images and meanings continuously shift and transform.

A significant part of this practice is the long-term project Animal Space, dedicated to architecture created for wild animals and to territories shared by humans and other species. Here, documentary gradually transforms into a reflection on the limits of vision, proximity, and presence.

Image in a Working State presents a practice in constant motion – a narrative about places that cannot be fully recovered and images that never become final.

Curatorial text: Jacek Stapowicz

DOSTĘPNOŚĆ

Słuch:
– zobacz film o wystawie w polskim języku migowym;
– weź udział w wernisażu wystawy z PJM, 12 czerwca 2026 r. o godz. 18:00;
– weź udział w oprowadzaniu tłumaczonym na PJM w dniu: 
17 lipca o godz. 18:00 oprowadza dr Tom Swoboda.
– wypożycz bezpłatnie w kasie słuchawki wygłuszające dla dzieci i dorosłych.

Dotyk:
– na ekspozycjach możesz dotykać pomocy dotykowych i tyflografik do wybranych obiektów.

Wzrok:

Inne:

– przeczytaj przewodnik po wystawie w tekście łatwym do czytania i rozumienia (ETR), dostępny cyfrowo;
– możesz skorzystać z asysty w dojściu do Galerii z przystanków w centrum miasta;
– możesz wejść do Galerii z psem – przyjacielem, nie tylko z przewodnikiem czy asystującym;
– sprawdź dostępność naszego budynku w deklaracji dostępności.