English below

Ta wystawa to podróż w głąb siebie. Laura Pawela jest hanyską, urodzoną i wychowaną w Rybniku pod niedobczycką hałdą. W swojej twórczości wielokrotnie eksplorowała tematy śląskie. Jej Śląsk to jednak coś więcej niż tylko folklor, intrygujący język czy fotogeniczne elementy post-industrialnych struktur ze Szlaku Zabytków Techniki. Hajmat jawi się w pracach artystki jako immanentny element jej tożsamości, wpisany w nią na stałe nie tylko jako pejzaż wspomnień, ale też jako główna siła napędowa twórczości, czarna krew tłoczona przez serce z węgla. 

W pracach „Untitled/Friedrich” czy „And the Sky is blue” artystka estetyzuje poprzemysłowy pejzaż rozpościerający się z hałdy niedobczyckiej, wpisując go w klasykę malarstwa romantycznego, pokazując, że w rozkładzie, popiołach i zniszczeniu nadal można odnaleźć piękno. Wykorzystuje śmieci i materiały z reguły traktowane jako odpady, jak foliowe worki czy taśma malarska i zderza je z czystymi galeryjnymi neonami i lightboxami. W obiektach rzeźbiarskich jak „Serce” czy „Oczy” wykorzystuje węgiel i sadzę jako materię autorefleksji – nie tylko ciekawe tworzywa uzyskujące nowe znaczenia w wyniku sublimacji, ale po prostu część siebie. Serce, oczy, dłoń, to także części ciała, które prowadzą artystkę w jej twórczych poszukiwaniach. 

Wystawę dopełniają prace konceptualne, pokazujące zmagania twórcze, jak alegoryczny „Dym” – dzieło powstałe z odrzuconych, niechcianych rysunków. Praca ukazująca ulotność natchnienia, nakład działań i poszukiwań twórczych konieczny do stworzenia jednego dzieła. I w końcu iluzoryczność sukcesu artystycznego. W „Szkicach do studium…” sam proces dochodzenia do tematu godnego „dzieła” staje się polem autoironicznej refleksji. W „Przyczepach” widzimy metaforyczny bagaż, jaki artystka nosi ze sobą całe życie, podróżując ze swoją twórczością od mieszkania do mieszkania, od pracowni do pracowni, jak z obwoźną wystawą – nigdy nieobejrzaną i nieopisaną. 

W końcu w cyklu prac kolażowych jak „Past Present Continuous” czy „Pejzaż, który nie istnieje” nawiązuje do fascynacji archiwami jako materią świecącą blaskiem odbitym. Z jednej strony wypatrzone przez artystkę obiekty, czasem utrwalone na materiałach archiwalnych, ukazujące pewną historyczną prawdę, są dokumentem o konkretnym czasie i miejscu, z drugiej zaś, poprzez umiejętną modyfikację, połączenie i alterację tworzą nowe, fantastyczne światy. Światy, w degradacji których, w ich upadku, zniszczeniu i deformacji rodzi się nowa harmonia i ład. Być może dystopijny, jednak nadal piękny.   

Tomasz Kolankiewicz

Bio artystki

Polska artystka wizualna, rzeźbiarka, montażystka filmowa i wykładowczyni Łódzkiej Szkoły Filmowej. Urodziła się w 1977 roku w Rybniku na Górnym Śląsku. Mieszka i pracuje w Warszawie.

Ukończyła Akademię Sztuk Pięknych we Wrocławiu (2004). Niedawno (2025) obroniła doktorat z zakresu sztuki w Szkole Filmowej w Łodzi, gdzie prowadzi zajęcia w tematach takich jak sztuka wideo czy filmy found footage. Jest członkinią Polskiej i Europejskiej Akademii Filmowej.

Uczestniczyła w ponad dziewięćdziesięciu wystawach w kraju i na całym świecie. Swoje projekty artystyczne realizowała we Francji (Łazienka, 2005), Argentynie (Niedokończone historie, 2008, 2022), na Śląsku (Untitled/Friedrich, 2008), Finlandii (Musicam Video, 2010-11), Nowym Jorku (Bloodbuzz Ohio, 2011), Teksasie (Pink Horizon/New Spirit, 2014) i nie tylko. Jej prace znajdują się w kolekcjach prywatnych i państwowych w kraju i za granicą.

Pawela jest laureatką wielu nagród i stypendiów m.in.: 2016 – Nagroda dla najlepszego filmu krótkometrażowego, Ningbo Art Museum (China), 2013 – Nagroda artystyczna Marszałka Województwa Śląskiego za osiągnięcia w dziedzinie „sztuki wizualne“, 2009, 2011 – Visegrad Fund Grants. W 2022 roku była nominowana do Polskich Nagród Filmowych Orły w kategorii „Najlepszy montaż” za film „Ucieczka na Srebrny Glob”. Zrealizowany z Kubą Mikurdą i Marcinem Lenarczykiem film  Solaris Mon Amour otrzymał główną nagrodę w konkursie “Najlepszy film krótkometrażowy” na UnArchive Film Festiwal w Rzymie (2024). Wielokrotna laureatka stypendium Ministra Kultury, członkini jury kilku festiwali filmowych i ekspertka Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej (2025)

Ostatnio w swojej praktyce koncentruje się na twórczym wykorzystaniu archiwalnych materiałów filmowych, zgłębiając nowatorskie techniki. Eksplorowała różne formaty, począwszy od wielokanałowych projekcji wideo, wideo-esejów, dokumentów internetowych, po krótkie formy narracyjne i zwiastuny filmowe. Była montażystką filmową „Solaris Mon Amour” i reżyserką „New Spirit” – seansu internetowego, którego premiera odbyła się w Wenecji w 2023 roku.

Eksperymentalny film “Solaris Mon Amour” (Mikurda/Pawela/Lenarczyk) był prezentowany podczas 14th Shanghai Biennale: “Cosmos Cinema” oraz w National Museum of Modern and Contemporary Art w Seulu, Korea.

Pawela obecnie pracuje nad swoim pierwszym autorskim filmem eksperymentalnym, bazującym na materiałach archiwalnych WFO (Wytwórnia Filmów Oświatowych w Łodzi).

ENG.

Laura Pawela
Heart of Coal

This exhibition is a journey into the depths of her inner self. Laura Pawela is a Hanyska native, born and raised in Rybnik, near the Niedobczyce slag heap. In her work, she has repeatedly explored Silesian themes. However, her Silesia is more than just folklore, an intriguing language, or the photogenic elements of post-industrial structures from the Industrial Monuments Route. In the artist’s works, Hajmat appears as an immanent element of her identity, permanently embedded not only as a landscape of memories but also as the main driving force of her creativity, black blood pumped through a heart of coal.

In works such as „Untitled/Friedrich” and „And the Sky is Blue” the artist aestheticizes the post-industrial landscape stretching from the Niedobczyce slag heap, inscribing it in the classics of Romantic painting, demonstrating that beauty can still be found in decay, ashes, and destruction. She utilizes trash and materials typically treated as waste, such as plastic bags and masking tape, and juxtaposes them with clean gallery neon signs and lightboxes. In sculptural objects like „Heart” and „Eyes,” she uses charcoal and soot as a material for self-reflection—not just interesting materials acquiring new meanings through sublimation, but simply a part of herself. The heart, eyes, and hand are also body parts that guide the artist in her creative explorations.

The exhibition is complemented by conceptual works showcasing creative struggles, such as the allegorical „Smoke” a work created from discarded, unwanted drawings. This work demonstrates the transience of inspiration, the amount of creative effort and exploration necessary to create a single work. And, ultimately, the illusory nature of artistic success. In „Sketches for Study…”, the very process of arriving at a subject worthy of „work” becomes a field of self-ironic reflection. In „Trailers,” we see the metaphorical baggage the artist carries with her throughout her life, traveling with her work from apartment to apartment, from studio to studio, like a traveling exhibition—never seen or described.

Finally, in a series of collage works such as „Past Present Continuous” and „Landscape That Doesn’t Exist,” she draws on her fascination with archives as matter shining with reflected light. On the one hand, the objects the artist observes, sometimes captured on archival materials, revealing a certain historical truth, are documents of a specific time and place. On the other, through skillful modification, combination, and alteration, they create new, fantastical worlds. Worlds in whose degradation, in their decline, destruction, and deformation, a new harmony and order emerge. Dystopian, perhaps, but still beautiful.

Curatorial text: Tomasz Kolankiewicz

DOSTĘPNOŚĆ

Słuch:
– zobacz film o wystawie w polskim języku migowym;
– weź udział w wernisażu wystawy z PJM, 12 czerwca 2026 r. o godz. 18:00;
– weź udział w oprowadzaniu tłumaczonym na PJM w dniu: 
17 lipca o godz. 18:00 oprowadza dr Laura Pawela.
– wypożycz bezpłatnie w kasie słuchawki wygłuszające dla dzieci i dorosłych.

Dotyk:
– na ekspozycjach możesz dotykać pomocy dotykowych i tyflografik do wybranych obiektów.

Wzrok:

Inne:

– przeczytaj przewodnik po wystawie w tekście łatwym do czytania i rozumienia (ETR), dostępny cyfrowo;
– możesz skorzystać z asysty w dojściu do Galerii z przystanków w centrum miasta;
– możesz wejść do Galerii z psem – przyjacielem, nie tylko z przewodnikiem czy asystującym;
– sprawdź dostępność naszego budynku w deklaracji dostępności.