English below
Ta wystawa to podróż w głąb siebie. Laura Pawela jest hanyską, urodzoną i wychowaną w Rybniku pod niedobczycką hałdą. W swojej twórczości wielokrotnie eksplorowała tematy śląskie. Jej Śląsk to jednak coś więcej niż tylko folklor, intrygujący język czy fotogeniczne elementy post-industrialnych struktur ze Szlaku Zabytków Techniki. Hajmat jawi się w pracach artystki jako immanentny element jej tożsamości, wpisany w nią na stałe nie tylko jako pejzaż wspomnień, ale też jako główna siła napędowa twórczości, czarna krew tłoczona przez serce z węgla.
W pracach „Untitled/Friedrich” czy „And the Sky is blue” artystka estetyzuje poprzemysłowy pejzaż rozpościerający się z hałdy niedobczyckiej, wpisując go w klasykę malarstwa romantycznego, pokazując, że w rozkładzie, popiołach i zniszczeniu nadal można odnaleźć piękno. Wykorzystuje śmieci i materiały z reguły traktowane jako odpady, jak foliowe worki czy taśma malarska i zderza je z czystymi galeryjnymi neonami i lightboxami. W obiektach rzeźbiarskich jak „Serce” czy „Oczy” wykorzystuje węgiel i sadzę jako materię autorefleksji – nie tylko ciekawe tworzywa uzyskujące nowe znaczenia w wyniku sublimacji, ale po prostu część siebie. Serce, oczy, dłoń, to także części ciała, które prowadzą artystkę w jej twórczych poszukiwaniach.
Wystawę dopełniają prace konceptualne, pokazujące zmagania twórcze, jak alegoryczny „Dym” – dzieło powstałe z odrzuconych, niechcianych rysunków. Praca ukazująca ulotność natchnienia, nakład działań i poszukiwań twórczych konieczny do stworzenia jednego dzieła. I w końcu iluzoryczność sukcesu artystycznego. W „Szkicach do studium…” sam proces dochodzenia do tematu godnego „dzieła” staje się polem autoironicznej refleksji. W „Przyczepach” widzimy metaforyczny bagaż, jaki artystka nosi ze sobą całe życie, podróżując ze swoją twórczością od mieszkania do mieszkania, od pracowni do pracowni, jak z obwoźną wystawą – nigdy nieobejrzaną i nieopisaną.
W końcu w cyklu prac kolażowych jak „Past Present Continuous” czy „Pejzaż, który nie istnieje” nawiązuje do fascynacji archiwami jako materią świecącą blaskiem odbitym. Z jednej strony wypatrzone przez artystkę obiekty, czasem utrwalone na materiałach archiwalnych, ukazujące pewną historyczną prawdę, są dokumentem o konkretnym czasie i miejscu, z drugiej zaś, poprzez umiejętną modyfikację, połączenie i alterację tworzą nowe, fantastyczne światy. Światy, w degradacji których, w ich upadku, zniszczeniu i deformacji rodzi się nowa harmonia i ład. Być może dystopijny, jednak nadal piękny.
Tomasz Kolankiewicz
Bio artystki
Polska artystka wizualna, rzeźbiarka, montażystka filmowa i wykładowczyni Łódzkiej Szkoły Filmowej. Urodziła się w 1977 roku w Rybniku na Górnym Śląsku. Mieszka i pracuje w Warszawie.
Ukończyła Akademię Sztuk Pięknych we Wrocławiu (2004). Niedawno (2025) obroniła doktorat z zakresu sztuki w Szkole Filmowej w Łodzi, gdzie prowadzi zajęcia w tematach takich jak sztuka wideo czy filmy found footage. Jest członkinią Polskiej i Europejskiej Akademii Filmowej.
Uczestniczyła w ponad dziewięćdziesięciu wystawach w kraju i na całym świecie. Swoje projekty artystyczne realizowała we Francji (Łazienka, 2005), Argentynie (Niedokończone historie, 2008, 2022), na Śląsku (Untitled/Friedrich, 2008), Finlandii (Musicam Video, 2010-11), Nowym Jorku (Bloodbuzz Ohio, 2011), Teksasie (Pink Horizon/New Spirit, 2014) i nie tylko. Jej prace znajdują się w kolekcjach prywatnych i państwowych w kraju i za granicą.
Pawela jest laureatką wielu nagród i stypendiów m.in.: 2016 – Nagroda dla najlepszego filmu krótkometrażowego, Ningbo Art Museum (China), 2013 – Nagroda artystyczna Marszałka Województwa Śląskiego za osiągnięcia w dziedzinie „sztuki wizualne“, 2009, 2011 – Visegrad Fund Grants. W 2022 roku była nominowana do Polskich Nagród Filmowych Orły w kategorii „Najlepszy montaż” za film „Ucieczka na Srebrny Glob”. Zrealizowany z Kubą Mikurdą i Marcinem Lenarczykiem film Solaris Mon Amour otrzymał główną nagrodę w konkursie “Najlepszy film krótkometrażowy” na UnArchive Film Festiwal w Rzymie (2024). Wielokrotna laureatka stypendium Ministra Kultury, członkini jury kilku festiwali filmowych i ekspertka Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej (2025)
Ostatnio w swojej praktyce koncentruje się na twórczym wykorzystaniu archiwalnych materiałów filmowych, zgłębiając nowatorskie techniki. Eksplorowała różne formaty, począwszy od wielokanałowych projekcji wideo, wideo-esejów, dokumentów internetowych, po krótkie formy narracyjne i zwiastuny filmowe. Była montażystką filmową „Solaris Mon Amour” i reżyserką „New Spirit” – seansu internetowego, którego premiera odbyła się w Wenecji w 2023 roku.
Eksperymentalny film “Solaris Mon Amour” (Mikurda/Pawela/Lenarczyk) był prezentowany podczas 14th Shanghai Biennale: “Cosmos Cinema” oraz w National Museum of Modern and Contemporary Art w Seulu, Korea.
Pawela obecnie pracuje nad swoim pierwszym autorskim filmem eksperymentalnym, bazującym na materiałach archiwalnych WFO (Wytwórnia Filmów Oświatowych w Łodzi).
ENG.
Laura Pawela
Heart of Coal
This exhibition is a journey into the depths of her inner self. Laura Pawela is a Hanyska native, born and raised in Rybnik, near the Niedobczyce slag heap. In her work, she has repeatedly explored Silesian themes. However, her Silesia is more than just folklore, an intriguing language, or the photogenic elements of post-industrial structures from the Industrial Monuments Route. In the artist’s works, Hajmat appears as an immanent element of her identity, permanently embedded not only as a landscape of memories but also as the main driving force of her creativity, black blood pumped through a heart of coal.
In works such as „Untitled/Friedrich” and „And the Sky is Blue” the artist aestheticizes the post-industrial landscape stretching from the Niedobczyce slag heap, inscribing it in the classics of Romantic painting, demonstrating that beauty can still be found in decay, ashes, and destruction. She utilizes trash and materials typically treated as waste, such as plastic bags and masking tape, and juxtaposes them with clean gallery neon signs and lightboxes. In sculptural objects like „Heart” and „Eyes,” she uses charcoal and soot as a material for self-reflection—not just interesting materials acquiring new meanings through sublimation, but simply a part of herself. The heart, eyes, and hand are also body parts that guide the artist in her creative explorations.
The exhibition is complemented by conceptual works showcasing creative struggles, such as the allegorical „Smoke” a work created from discarded, unwanted drawings. This work demonstrates the transience of inspiration, the amount of creative effort and exploration necessary to create a single work. And, ultimately, the illusory nature of artistic success. In „Sketches for Study…”, the very process of arriving at a subject worthy of „work” becomes a field of self-ironic reflection. In „Trailers,” we see the metaphorical baggage the artist carries with her throughout her life, traveling with her work from apartment to apartment, from studio to studio, like a traveling exhibition—never seen or described.
Finally, in a series of collage works such as „Past Present Continuous” and „Landscape That Doesn’t Exist,” she draws on her fascination with archives as matter shining with reflected light. On the one hand, the objects the artist observes, sometimes captured on archival materials, revealing a certain historical truth, are documents of a specific time and place. On the other, through skillful modification, combination, and alteration, they create new, fantastical worlds. Worlds in whose degradation, in their decline, destruction, and deformation, a new harmony and order emerge. Dystopian, perhaps, but still beautiful.
Curatorial text: Tomasz Kolankiewicz
Posłuchaj wprowadzenia do wystawy Laury Paweli
DOSTĘPNOŚĆ
Słuch:
– zobacz film o wystawie w polskim języku migowym;
– weź udział w wernisażu wystawy z PJM, 12 czerwca 2026 r. o godz. 18:00;
– weź udział w oprowadzaniu tłumaczonym na PJM w dniu:
17 lipca o godz. 18:00 oprowadza dr Laura Pawela.
– wypożycz bezpłatnie w kasie słuchawki wygłuszające dla dzieci i dorosłych.
Dotyk:
– na ekspozycjach możesz dotykać pomocy dotykowych i tyflografik do wybranych obiektów.
Wzrok:
Inne:
– przeczytaj przewodnik po wystawie w tekście łatwym do czytania i rozumienia (ETR), dostępny cyfrowo;
– możesz skorzystać z asysty w dojściu do Galerii z przystanków w centrum miasta;
– możesz wejść do Galerii z psem – przyjacielem, nie tylko z przewodnikiem czy asystującym;
– sprawdź dostępność naszego budynku w deklaracji dostępności.
Prezentowany zestaw prac powstał w odpowiedzi na intensywne doświadczenia osobiste i społeczne autora. Pierwsza część cyklu nawiązuje do okresu rekonwalescencji po operacji oczu, kiedy zmieniona percepcja barw i ograniczona wizja stały się impulsem do tworzenia obrazów o nierealnej, fantastycznej kolorystyce. Kolejne realizacje inspirowane są wydarzeniami związanymi z wojną w Ukrainie – to refleksja nad ludzkimi doświadczeniami, pozostawiająca przestrzeń dla indywidualnej interpretacji odbiorcy. Ostatni zestaw prac podejmuje temat wewnętrznych przeżyć i duchowych napięć, ukazując symboliczny konflikt dobra i zła oraz zapis emocji i refleksji twórcy.
Nobert B. Bercal
Urodził się w 1958 roku w Lubaniu Śląskim. Już jako dziecko zachwycał swoją kreatywnością. Próbował szkiców, malarstwa, rzeźby czy szydełkowania. W 1979 roku opuszcza Polskę i udaje się do Austrii, a następnie do Niemiec do Hamburga, gdzie powstają jego pierwsze rysunki i grafiki pod okiem Prof. Hansa Hagedorna. Losy życiowe kierują go znowu do Austrii. Następuje długa przerwa w malarstwie. Z czasem coraz bliższy staje mu się kubizm, jest zafascynowany Pablo Picasso, a podczas jednej z wizyt w Polsce odkrywa twórczość malarza Eugeniusza Gerlacha, który do dziś jest dla niego źródłem inspiracji.
Punktem zwrotnym w jego twórczości był przyjazd w Bieszczady. Studia na Uniwersytecie Ludowym Rzemiosła Artystycznego w Woli Sękowej, gdzie u profesora Jana Szczepana Szczepkowskiego rozwijał swój warsztat tworząc kolejne coraz odważniejsze obrazy.
Wystawa organizowana w ramach konkursu Grand Press Photo, uznawana za najważniejsze wydarzenie w świecie polskiej fotografii reporterskiej. Wystawa stanowi podróż przez świat widziany oczami zawodowych fotografów i opowiada o świecie, o nas samych, o tym, co nas łączy i dzieli.
W tegorocznej edycji wystawy możemy wspólnie zaprezentować mieszkańcom Rybnika aż 296 najlepszych zdjęć prasowych, w tym tytułowe Zdjęcie Roku 2025 autorstwa Katarzyny Ewy Żak, która jest jednocześnie autorką i bohaterką zwycięskiego zdjęcia.
Dotychczas ta wystawa prezentowana była w Sianowie, Warszawie, Gdańsku, Wrocławiu, Białymstoku i Chrzanowie.
Wszystkie zdjęcia, jakie zaprezentowane są na wystawie można podejrzeć TUTAJ.
Galeria
O wystawie:
Rolnictwo, stanowiące jedną z kluczowych gałęzi polskiej gospodarki, funkcjonuje w napięciu między koniecznością produkcji a nieuchronnymi skutkami swojej działalności. Intensyfikacja upraw, praktyka monokultur, przemysłowa hodowla zwierząt czy nieustanna eksploatacja zasobów naturalnych prowadzą do poważnych konsekwencji: degradacji gleby, zubożenia ekosystemów, utraty bioróżnorodności. Krajobraz rolniczy ulega przemianom — znikają gatunki ptaków, owadów zapylających i zwierząt polnych. Wycinane są drzewa i krzewy, osuszane bagna i torfowiska, przekształcane w pola uprawne.
System produkcji rolnej jest więc jednym ze źródeł zmian klimatycznych, ale jednocześnie szczególnie dotkliwie odczuwa ich skutki: susze, wysokie temperatury, intensywne opady czy powodzie. Przyszłość rolnictwa zależy od zrozumienia procesów zachodzących w przyrodzie oraz od ewolucji sposobu myślenia o gospodarowaniu na terenach rolniczych. W obliczu gwałtownych zmian klimatycznych, by wspierać przyrodę, musimy sięgnąć po sprawdzone rozwiązania z przeszłości – takie jak sadzenie śródpolnych pasów drzew czy retencjonowanie wody przy wykorzystaniu naturalnych cieków i rowów. To podstawowe działania, które w połączeniu z nowoczesnymi technologiami i metodami upraw mogą pomóc zminimalizować straty spowodowane kryzysem wodnym i pogodowym.
Projekt „Kiedy woda pokrywa ziemię” jest dialogiem pomiędzy przeszłością a przyszłością. Skupiam się w nim na procesach, które stanowią próbę przywrócenia równowagi w krajobrazie rolniczym. Współczesny kontekst projektu tworzy rodzinne gospodarstwo Patryka Kokocińskiego, który czerpie inspiracje z dorobku żyjącego w XIX wieku prekursora nowoczesnego rolnictwa na ziemiach polskich – Dezyderego Chłapowskiego. Rolnik świadomie kształtuje środowisko rolnicze poprzez retencjonowanie wody z wykorzystaniem naturalnych cieków, stosowanie poplonów poprawiających strukturę gleby oraz sadzenie śródpolnych pasów drzew.
Te działania stają się metaforą nadziei – próbą naprawy relacji człowieka z naturą poprzez świadome gospodarowanie. Zastosowana technika podczerwieni powoduje takie przekształcenie barw, w wyniku którego zieleń staje się czerwona. Kolor czerwony buduje nierealną scenografię i jednocześnie alarmuje nas o stracie – i skali tej straty.
„Kiedy woda pokrywa ziemię” to opowieść o współzależności człowieka i środowiska, o potrzebie redefinicji relacji rolnictwa z naturą w czasach kryzysu klimatycznego. Projekt skłania do refleksji nad naszymi praktykami – nad pojęciem rozwoju, nad granicami wzrostu i nad świadomością odpowiedzialności za wspólne środowisko.
O autorze:
Michał Adamski – Fotograf dokumentalista. Głównie zajmuje się realizacją długoterminowych projektów dokumentalnych. W swojej fotografii porusza tematy społeczne, w których ważny jest człowiek i jego życie we współczesnym świecie. Nie unika tematów osobistych, czego przykładem jest opublikowana w 2015 roku książka Nie mogę przebrnąć przez chaos.
W 2001 roku ukończył Akademię Rolniczą w Poznaniu i rozpoczął pracę w rodzinnym gospodarstwie rolnym. W wieku 30 lat zainteresował się fotografią i rozpoczął drogę odchodzenia od rolnictwa. Uczestniczył w warsztatach Napo Images i Sputnik Photos oraz studiował fotografię w Instytucie Twórczej Fotografii w Opawie.
Był stypendystą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2017 r.) oraz Marszałka Województwa Wielkopolskiego (2015 i 2024).
Współtworzy Fundację i Galerię Pix.House. Jest członkiem kolektywu Archiwum Protestów Publicznych. Jest autorem książek fotograficznych “Nie mogę przebrnąć przez chaos” i “Two tailed dog”, “Ciemno w dzień, Ciemno w nocy”.
Jego prace wystawiane były w wielu miejscach w Polsce oraz w Portugalii, Niemczech, Francji, Włoszech, Słowacji, Czechach, Litwie i USA.
O wystawie:
Na początku lat pięćdziesiątych xx w. Zygmunt Kubski, po okresie powojennej zawieruchy, przyjeżdża ze Szczecina do Tychów. Tam podejmuje pracę w Przedsiębiorstwie Budownictwa Miejskiego. Jednym z jego zadań jest dokumentacja fotograficzna nowoczesnych wówczas rozwiązań technologicznych. Poza godzinami pracy fotografuje architekturę i życie miasta. Zostawia po sobie obszerne archiwum, będące kroniką budowy Nowych Tychów z lat 1954–1989.
Wystawa jest kolejną odsłoną twórczej pracy Barbary Kubskiej z archiwum zdjęć jej dziadka. Osobisty stosunek do autora i jego wytworów prowadzi ją drogą afektu. Podąża za bliskimi jej bohaterami, za obrazami, które budzą szczególne emocje. Poszukuje też poza główną narracją – włącza w nią to, co marginalne, a dla tego co dobrze znane, szuka nowej perspektywy – kontekstu, który podważa dotychczas znane porządki. Interesują ją wątki historii alternatywnej, myślenie o przeszłości jako różnorodnym zbiorze zaniechanych scenariuszy i otwartym potencjale projektowania współczesnych relacji. Szukając nowych kontekstów, używa ilustracji z podręczników do nauki fotografii, z których korzystał dziadek. Zestawia ze sobą niejasne obrazy. Z pomocą tych wymieszanych przedstawień próbuje tworzyć wyobrażenia o rzeczywistości tamtych czasów.
O autorce:
Barbara Kubska – Artystka wizualna i wykładowczyni. Zajmuje się fotografią, projektami intermedialnymi oraz pracą z archiwami fotograficznymi. W swoich badaniach i realizacjach artystycznych podejmuje zagadnienia pamięci i tożsamości w kontekście przemian kulturowych, wykorzystując metody autoetnograficzne i artistic research. Autorka rozprawy doktorskiej Archiwum i konflikt. O poszukiwaniu tożsamości w fotograficznych zbiorach, poświęconej współczesnemu odbiorowi archiwum fotografii Zygmunta Kubskiego.
Pracuje w Pracowni Fotografii Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach. W latach 2016–2024 członkini Fundacji Kultura Obrazu. Stypendystka Programu KPO dla kultury (2024) oraz Marszałka Województwa Śląskiego w dziedzinie kultury (2021).
Autorka książki Miasto, fotografia, archiwum oraz wystaw indywidualnych m.in. How Distant, How Close (Galeria TŁO, Katowice) i Zabijam czas, nim czas zabije mnie (Galeria Nowe Miejsce, Warszawa). Kuratorka/autorka wystawy Barbara Kubska – Zygmunt Kubski. Czas nieutracony (Muzeum Miejskie w Tychach). Uczestniczka licznych wystaw zbiorowych, min. Antypodręcznik. Jak zbudować niewidzialne miejsce? (CSW Kronika w Bytomiu), Niezidentyfikowany teren (Galerii Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach), Serce Wyspy (BWA w Olsztynie) czy Milczenie Dźwięków (Muzeum Współczesnym Wrocław).
O wystawie:
Hiperobiekt – pojęcie wywodzące się z myśli Timothy’ego Mortona – oznacza zjawisko tak rozproszone w czasie i przestrzeni, że wykracza poza możliwości ludzkiej percepcji i zrozumienia. Hiperobiektem jest globalne ocieplenie, mikroplastik, ropa naftowa czy toksyczne odpady. Jest nim również Cthelll – figura przywołująca wewnętrzną topologię Ziemi, wydostającą się na powierzchnię, by siać chaos. Nie posiada konkretnego ciała; jest nieludzką formą inteligencji prowadzącą do destrukcji. Przesiąka przez historię i geopolitykę, żeruje na ludzkiej chciwości i niepohamowanym rozwoju technologicznym. Cthelll ujawnia się w procesach wydobywczych minerałów i metali niezbędnych do funkcjonowania współczesnego świata.
Region Alba w Rumunii, znany z bogatych złóż złota, srebra i miedzi, jest jednym z najstarszych obszarów górniczych w Europie, sięgających czasów starożytnych. W 1977 roku Nicolae Ceaușescu nakazał ewakuację wioski Geamăna, leżącej w pobliżu kopalni miedzi Roșia Poieni. Teren zalano następnie toksycznymi odpadami, wśród których znalazły się rtęć, ołów czy arsen. Powstały w ten sposób sztuczny zbiornik zajął wówczas 130 hektarów i od tego czasu wciąż poszerza swoje granice, wymykając się systemom kontroli i głęboko przekształcając otoczenie. Stał się niezrozumiałym obcym, źródłem zagrożenia – budzącym lęk, ale i poczucie winy.
Toksyczne jezioro jako organizm antropogeniczny odnajduje szczególną analogię w postaci potwora Frankensteina z powieści Mary Shelley. Opowieść o Geamănie i wydobytej z głębokiego czasu geologicznego niszczycielskiej sile splata się z nieszczęśliwymi losami potwora – wytworu ludzkiej technologii i pychy.
autorkami tekstu są Aleksandra Przybysz i Aleksandra Klimek-Lipnicka
O autorach:
Aleksandra Przybysz (ur.1994 w Warszawie)
Artystka i badaczka, doktorantka na Uniwersytecie Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie oraz absolwentka Wydziału Rzeźby ASP w Warszawie. W swojej praktyce łączy rzeźbę, dźwięk i tekst. Istotnym polem eksploracji są dla artystki strategie estetyczne wywodzące się z tradycji gotyku i horroru. Artystka traktuje je jako produktywne narzędzia epistemologiczne, pozwalające odsłonić niejednoznaczny, „nawiedzony” charakter rzeczywistości Antropocenu.
Aleksandra prezentowała swoje prace m.in. w Galerii Studio, Warszawa (PL), Galerie Fotografic, Praga (CZ), MetaForte, (IT), IndustraArt Brno (CZ), a także podczas wydarzeń takich jak Fesitval Circulation(S) w Paryżu (FR), Warsaw Gallery Weekend, Cracow Art Week KRAKERS czy Survival Art Review we Wrocławiu (PL).
Tomasz Kawecki (ur. 1993 w Krakowie) – artysta wizualny mieszkający w Krakowie. Zajmuje się fotografią, instalacją, VR i wideo. W swojej twórczości Kawecki analizuje relacje człowieka z naturą. Posiłkując się ideami zaczerpniętymi z animistycznych wierzeń i mrocznej ekologii kreuje własne postnaturalne światy. Porusza się w sferze subiektywnego dokumentu, używając fotografii do tworzenia wielowarstwowych narracji zacierających granice między tym co realne a wyobrażone.
Prace Tomasza Kaweckiego były prezentowane na międzynarodowych wystawach grupowych i indywidualnych, m.in.: Photo Vogue Festival (IT), Les Rencontres d’Arles (FR), Jeu de Paume (FR), CIRCULATION(S) Le Centquatre (FR), Lishui Photography Centre (CN), Państwowe Muzeum w Sopocie (PL), Finlandii (FI) oraz Hajdarabad (IN).Został laureatem Verzasca Foto Festival (CH), IMA next Grand Prix (JPN), Grand Press Photo (Own Vision) oraz LensCulture Art Photography Awards (USA). Został finalistą Łódzkiego Fotofestiwalu) i sekcji ShowOFF Miesiąca Fotografii w Krakowie. Został wybrany jednym z Futures Photography Talents przez Łódzki Fotofestiwal. Jego zdjęcia publikowano m.in. w Der Greif, Urbanautica, The Guardian, China Life Magazine i Kwartalnik Przekrój.